Dyrektywa o jednym zezwoleniu — czego Polska jeszcze nie wdrożyła

15 lipca 2026 r. Komisja Europejska wysłała Polsce wezwanie do usunięcia uchybienia za niewdrożenie dyrektywy o jednym zezwoleniu na pobyt i pracę. Polska znalazła się wśród 17 państw, które nie zgłosiły pełnej transpozycji w terminie. Brzmi jak sprawa dla urzędników, ale stawka jest bardzo konkretna: trzy miesiące ochrony po utracie pracy zamiast trzydziestu dni, twardy termin na decyzję i realne prawo do zmiany pracodawcy. Poniżej zestawiamy, co dyrektywa nakazuje, co polskie prawo już daje — bo daje więcej, niż się zwykle pisze — i gdzie naprawdę jest luka.

1. Czym jest dyrektywa 2024/1233 i czego wymaga

Chodzi o dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1233 z 24 kwietnia 2024 r. w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie (Dz.Urz. UE L z 30.04.2024). Zastępuje ona wcześniejszą dyrektywę o single permit i zaostrza wymagania wobec państw członkowskich. Zgodnie z art. 36 ust. 1 państwa miały wprowadzić przepisy wykonawcze do 21 maja 2026 r.

Cztery filary, które mają znaczenie praktyczne:

• Jeden akt administracyjny. Decyzja o wydaniu jednego zezwolenia jest „jednym aktem administracyjnym łączącym w sobie zezwolenie na pobyt i pracę” (art. 4 ust. 3).
• Termin 90 dni. Organ wydaje decyzję „w najkrótszym możliwym terminie, a w każdym razie w terminie 90 dni od daty złożenia kompletnego wniosku”; termin obejmuje też sprawdzenie sytuacji na rynku pracy (art. 5 ust. 2).
• Wniosek także z zagranicy. Wniosek jest rozpatrywany, gdy cudzoziemiec przebywa poza terytorium państwa, do którego chce zostać przyjęty, albo gdy jest już na jego terytorium na podstawie ważnego dokumentu pobytowego (art. 4 ust. 2).
• Prawo do zmiany pracodawcy i ochrona przed bezrobociem (art. 11 ust. 2–6) — o tym w sekcjach 6 i 7.

2. Polska wśród 17 państw — co dokładnie zrobiła Komisja

W pakiecie naruszeniowym z 15 lipca 2026 r. Komisja Europejska skierowała wezwania do usunięcia uchybienia do 17 państw członkowskich: Belgii, Bułgarii, Niemiec, Francji, Cypru, Łotwy, Litwy, Luksemburga, Węgier, Malty, Holandii, Austrii, Polski, Portugalii, Słowenii, Finlandii i Szwecji — za niezgłoszenie pełnej transpozycji dyrektywy 2024/1233 w terminie do 21 maja 2026 r.

Procedura wygląda tak: państwa dostały dwa miesiące na odpowiedź i zgłoszenie kompletnych środków transpozycji. W braku zadowalającej odpowiedzi Komisja może przejść do kolejnego etapu, czyli wydać uzasadnioną opinię. Termin na odpowiedź upłynął we wrześniu 2026 r.

3. Co Polska ma już dziś — jedno zezwolenie istnieje od lat

Wbrew tonowi części doniesień Polska nie zaczyna od zera. Zezwolenie na pobyt czasowy i pracę z art. 114 ustawy o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1079) to dokładnie ta konstrukcja, której wymaga art. 4 ust. 3 dyrektywy: jedna decyzja jednego organu — wojewody — obejmująca i pobyt, i pracę. Elementy tej decyzji określa art. 118 ust. 1: podmiot powierzający pracę, stanowisko, najniższe wynagrodzenie, wymiar czasu pracy i rodzaj umowy.

Działa też składanie wniosków z terytorium Polski, a od 27 kwietnia 2026 r. wnioski pobytowe składa się wyłącznie elektronicznie przez Moduł Obsługi Spraw (art. 225a ust. 1 ustawy) — co akurat zbliża polską procedurę do standardu cyfrowego, którego dyrektywa oczekuje. Spór nie dotyczy więc samej idei jednego zezwolenia, lecz czterech szczegółów opisanych niżej.

4. 90 dni dyrektywy kontra polskie 60 dni

Na pierwszy rzut oka Polska jest surowsza dla siebie: art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach przewiduje 60 dni na decyzję w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy, a dyrektywa daje 90. Problem nie leży w liczbie dni, tylko w tym, od kiedy termin biegnie.

Według art. 112a ust. 2 polskie 60 dni liczy się od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z trzech zdarzeń: osobistego złożenia wniosku albo osobistego stawiennictwa w urzędzie, złożenia wniosku bez braków formalnych albo ich uzupełnienia, oraz przedłożenia dokumentów z art. 106 ust. 2 pkt 2 albo bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu. Dyrektywa liczy swój termin „od daty złożenia kompletnego wniosku” i pozwala wstrzymać jego bieg do czasu otrzymania brakujących informacji (art. 5 ust. 2 i 4). Konstrukcje są więc zaskakująco podobne — obie startują od kompletności.

5. Wniosek z zagranicy — najtrudniejszy punkt sporny

Art. 4 ust. 2 dyrektywy wymaga, by wniosek o jedno zezwolenie był rozpatrywany także wtedy, gdy cudzoziemiec przebywa poza terytorium państwa przyjmującego. Polski model jest inny: osoba rekrutowana z zagranicy uzyskuje najpierw wizę na podstawie dokumentu legalizującego pracę, a dopiero po przyjeździe składa wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę. Są to dwie odrębne procedury.

Warto jednak zauważyć, że sama dyrektywa przewiduje taką możliwość. Art. 4 ust. 4 stanowi, że jeżeli państwo członkowskie wydaje jedno zezwolenie wyłącznie na swoim terytorium, to wydaje cudzoziemcowi „wymaganą wizę w celu uzyskania jednego zezwolenia”. Spór sprowadza się więc do pytania, czy polski model wizowo-pobytowy może zostać uznany za część jednej procedury w rozumieniu art. 4 ust. 4, czy też konieczne będzie umożliwienie zainicjowania postępowania jeszcze z zagranicy. To jest realne pytanie prawne, a nie przesądzone uchybienie — i prawdopodobnie na nim skupi się odpowiedź Polski wobec Komisji.

6. Zmiana pracodawcy — co wymaga dyrektywa, co daje polskie prawo

Art. 11 ust. 2 dyrektywy: państwa członkowskie zezwalają posiadaczowi jednego zezwolenia na zmianę pracodawcy. Mogą to obwarować warunkami z ust. 3, ale te warunki są ściśle zakreślone:

• powiadomienie właściwych organów o zmianie pracodawcy,
• sprawdzenie sytuacji na rynku pracy — jeżeli państwo w ogóle je stosuje,
• minimalny okres pracy u pierwszego pracodawcy, który w żadnym przypadku nie może przekraczać sześciu miesięcy — z obowiązkowym wyjątkiem przy poważnym naruszeniu warunków przez pracodawcę,
• zawieszenie prawa do zmiany na maksymalnie 45 dni od powiadomienia, w którym to czasie organ może sprzeciwić się zmianie.

W Polsce zmiana pracodawcy wymaga zmiany zezwolenia w trybie art. 120 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach — czyli odrębnego postępowania przed wojewodą, a nie samego powiadomienia z następczą kontrolą w określonym oknie czasowym. Stroną tego postępowania jest wyłącznie cudzoziemiec (art. 120 ust. 7), a okres ważności zezwolenia nie podlega zmianie (art. 120 ust. 3). Różnica nie polega więc na tym, że w Polsce zmiana pracodawcy jest niemożliwa — jest możliwa od dawna — lecz na jej konstrukcji i przewidywalności czasowej.

7. Po utracie pracy: 30 dni kontra trzy i sześć miesięcy

To jest luka najdotkliwsza w praktyce i najłatwiejsza do zmierzenia. Zestawienie wygląda tak:

Dwa dalsze rozwiązania dyrektywy warto zestawić z polskimi uważnie, bo różnica jest subtelna. Art. 11 ust. 5 nakazuje zezwolić cudzoziemcowi na pozostanie na terytorium, jeżeli ważność zezwolenia upłynie w toku postępowania o odnowienie — i to tak, jakby był posiadaczem jednego zezwolenia. Polska zna odpowiednik w art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach: jeżeli termin złożenia wniosku został zachowany i wniosek nie ma braków formalnych, pobyt uważa się za legalny od dnia złożenia wniosku do dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Różnica tkwi w zakresie: polski przepis przesądza o legalności pobytu, a dyrektywa każe traktować tę osobę jak posiadacza zezwolenia łączącego pobyt i pracę. W polskim systemie pobyt i praca to dwa niezależne tory — stempel z art. 108 sam w sobie nie legalizuje pracy.

Drugie rozwiązanie nie ma polskiego odpowiednika w tej postaci: jeżeli bezrobotny posiadacz zezwolenia znajdzie pracodawcę w dozwolonym okresie, państwo zezwala mu na pozostanie do czasu sprawdzenia warunków przez organ — nawet jeżeli ten okres już upłynął (art. 11 ust. 4 zdanie ostatnie).

8. Co z tego wynika dla cudzoziemca i pracodawcy dziś

Dopóki ustawa się nie zmieni, obowiązują terminy polskie i to one wyznaczają ryzyko. Praktyczne wnioski są trzy.

• Termin 15 dni roboczych na zawiadomienie o utracie pracy jest dziś krytyczny. Ochrona z art. 123 ust. 1 przysługuje tylko temu, kto wykaże, że dopełnił obowiązku z art. 121 ust. 1 — albo że zawiadomienie nie dotarło do wojewody z przyczyn od niego niezależnych. Zgodnie z art. 121 ust. 3 obowiązek uważa się za spełniony także wtedy, gdy w tym samym terminie złożono wniosek o zmianę zezwolenia.
• Trzydziestu dni nie da się rozciągnąć drugi raz. Art. 123 ust. 2 pozwala skorzystać z tej ochrony tylko raz w okresie ważności zezwolenia. Przy drugiej utracie pracy bufor już nie działa.
• Pracodawca ma własny obowiązek. Podmiot powierzający pracę wymieniony w zezwoleniu zawiadamia wojewodę o utracie pracy przez cudzoziemca w terminie 15 dni od zdarzenia (art. 121 ust. 4). To obowiązek niezależny od obowiązku cudzoziemca.

Dla planujących rekrutację z zagranicy nic się na razie nie zmienia: nadal działa ścieżka wiza plus wniosek po przyjeździe. Jeżeli jednak Polska zdecyduje się na wdrożenie przez umożliwienie inicjowania postępowania z zagranicy, będzie to największa zmiana organizacyjna z całego pakietu — i warto śledzić ten wątek, bo przesądzi o tym, czy rekrutacja spoza UE skróci się o kilka miesięcy, czy nie.