Nowe uprawnienia PIP od 8 lipca 2026 r. — co realnie się zmieniło

Od 8 lipca 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy działa na innych zasadach niż przez poprzednie kilkanaście lat. Inspektor może stwierdzić istnienie stosunku pracy decyzją administracyjną, przeprowadzić kontrolę bez wychodzenia z biura i żądać transmisji online z zakładu. Górne granice grzywien podwoiły się. Poniżej wykaz zmian, które faktycznie wynikają z tekstu ustawy — bez zapowiedzi i projektów.

1. Kiedy zmiany weszły w życie

Podstawą jest ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473). Ustawa została ogłoszona 7 kwietnia 2026 r. i zgodnie z jej art. 20 weszła w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli 8 lipca 2026 r. Wcześniej — z dniem następującym po dniu ogłoszenia — weszły w życie wyłącznie przepisy organizacyjne: art. 1 pkt 6 lit. b i pkt 17 oraz art. 9–12 i art. 17 nowelizacji, dotyczące strategii Głównego Inspektora Pracy, audytu informatycznego w PIP i zespołu do spraw oceny ryzyka.

Nowelizacja zmieniła nie tylko ustawę o PIP, lecz także Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks pracy, Ordynację podatkową, ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, ustawę o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawę z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom.

2. Decyzja stwierdzająca istnienie stosunku pracy

Najdalej idąca zmiana to nowy art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP. Właściwe organy Inspekcji mogą stwierdzać, w drodze decyzji, istnienie stosunku pracy w sytuacji, gdy zawarto umowę cywilnoprawną albo gdy osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy powinna być zawarta umowa o pracę. Przepis wprost zastrzega, że warunkiem wydania decyzji jest niewykonanie wcześniejszego polecenia, o którym mowa w art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o PIP.

Decyzję wydaje okręgowy inspektor pracy (art. 19 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIP), a nie inspektor prowadzący kontrolę. Odwołanie nie idzie do sądu administracyjnego, tylko do sądu rejonowego — sądu pracy, w terminie miesiąca od doręczenia decyzji, za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy (art. 477(7)b § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).

3. Zdalna kontrola, transmisja online i dokumenty elektroniczne

Dodany art. 26 ust. 5 ustawy o PIP pozwala przeprowadzić kontrolę lub poszczególne czynności kontrolne w sposób zdalny — za pośrednictwem operatora pocztowego albo za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W trybie zdalnym legitymacja służbowa i upoważnienie do kontroli są okazywane elektronicznie (art. 26 ust. 7).

Nowy art. 23 ust. 1 pkt 2a pozwala inspektorowi żądać od podmiotu kontrolowanego przeprowadzenia transmisji online umożliwiającej kontrolę dokumentów, wysłuchanie strony oraz przesłuchanie podmiotu kontrolowanego. Zmieniony art. 23 ust. 1 pkt 5 przesądza natomiast, że akta osobowe i dokumenty związane z wykonywaniem pracy przedkłada się w postaci papierowej lub elektronicznej.

• decyzje i wystąpienia mogą mieć postać papierową lub elektroniczną (art. 34 ust. 1 i art. 36 ust. 1a),
• protokół kontroli sporządza się na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 31 ust. 1),
• Główny Inspektor Pracy wydaje interpretacje indywidualne w sprawie kwalifikacji stosunku prawnego (art. 14b).

4. Wyższe grzywny i szersza wymiana danych — ocena ryzyka

Nowelizacja podwoiła widełki grzywien w Kodeksie pracy. W art. 281 § 1, art. 282 § 1 i art. 283 § 1 k.p. kwoty „od 1000 zł do 30 000 zł” zastąpiono kwotami „od 2000 zł do 60 000 zł”, a w art. 281 § 2 i art. 282 § 3 k.p. kwoty „od 1500 zł do 45 000 zł” — kwotami „od 3000 zł do 90 000 zł”. Zmieniono też art. 96 § 1a Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia: w sprawach, w których oskarżycielem publicznym jest właściwy organ PIP, w postępowaniu mandatowym można nałożyć grzywnę w wysokości do 5000 zł.

Równolegle powstała infrastruktura wymiany danych: art. 68ac ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje system teleinformatyczny prowadzony w ZUS, służący wymianie danych między ZUS, PIP i Szefem KAS na potrzeby analizy ryzyka. Nowy art. 50 ust. 13a tej ustawy określa szeroki katalog danych ubezpieczonych i płatników udostępnianych Inspekcji, a art. 299j Ordynacji podatkowej — dane z Centralnego Rejestru Danych Podatkowych. To oznacza, że typowanie do kontroli przestaje opierać się wyłącznie na skargach.