Decyzja PIP stwierdzająca istnienie stosunku pracy — jak działa od 2026 r.

To najdalej idąca zmiana wprowadzona ustawą z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473). Organy Państwowej Inspekcji Pracy mogą decyzją administracyjną stwierdzić istnienie stosunku pracy tam, gdzie zawarto umowę cywilnoprawną albo gdzie praca jest faktycznie świadczona za wynagrodzeniem w warunkach z art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Podstawa: art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP. Przepis obowiązuje od 8 lipca 2026 r.

1. Warunek, o którym łatwo zapomnieć

Decyzja nie może zapaść od razu po ustaleniach kontroli. Art. 11 ust. 1 pkt 7a stanowi wprost, że warunkiem jej wydania jest niewykonanie polecenia, o którym mowa w art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy o PIP — polecenia usunięcia naruszeń dotyczących niezawarcia umowy o pracę w sytuacji, gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Dopiero brak reakcji na polecenie otwiera drogę do decyzji. Przepis nakazuje też stosować art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli zapewnić stronom czynny udział w postępowaniu.

Samo polecenie z art. 11 ust. 2 również nie jest wydawane z zaskoczenia: organ wydaje je po umożliwieniu stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska. Wydaje się je na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej, a inspektor określa termin wykonania tak, żeby ocena wykonania nastąpiła jeszcze w trakcie trwania kontroli (art. 34 ust. 1c ustawy o PIP).

2. Kto i jak prowadzi postępowanie

Zgodnie z art. 33a ust. 1 ustawy o PIP postępowanie wszczyna okręgowy inspektor pracy — na podstawie ustaleń dokonanych w toku kontroli przez inspektora pracy — i zawiadamia o tym strony. Stronami są podmioty i osoby, których decyzja może dotyczyć (ust. 2).

Organ ma wybór (ust. 3): może wydać decyzję albo wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. Powództwo jest właściwsze w szczególności wtedy, gdy zachodzi konieczność objęcia okresu wcześniejszego niż ten, który może zostać ujęty w decyzji (ust. 6). Jeżeli powództwo zostało wniesione, decyzji w zakresie nim objętym już się nie wydaje (ust. 7).

Istotne dla osoby wykonującej pracę: wszczęcie postępowania przerywa bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych dotyczących stosunku pracy. Po przerwaniu termin biegnie na nowo od dnia uprawomocnienia się decyzji albo orzeczenia sądu wydanego wskutek odwołania lub powództwa (art. 33a ust. 8).

Wola stron ma znaczenie, ale nie decyduje

Art. 33a ust. 4 nakazuje uwzględniać wolę stron — o ile nie jest ona sprzeczna z prawem, w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego, ani nie zmierza do obejścia prawa. To granica znana z art. 22 § 1 Kodeksu pracy: nazwa umowy ustępuje treści rzeczywistego stosunku.

Rygor natychmiastowej wykonalności tylko wyjątkowo

Art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się w tym postępowaniu jedynie do osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (art. 33a ust. 5). Poza tym kręgiem decyzji nie nadaje się rygoru natychmiastowej wykonalności.

3. Co zawiera decyzja

Art. 34 ust. 2b ustawy o PIP wylicza elementy rozstrzygnięcia: oznaczenie stron umowy o pracę, rodzaj umowy o pracę, datę jej zawarcia, rodzaj pracy, miejsce wykonywania pracy, wymiar czasu pracy oraz wysokość wynagrodzenia za pracę. Decyzja zawiera także uzasadnienie faktyczne i prawne (ust. 2c) i uwzględnia stan faktyczny istniejący w czasie kontroli — od dnia jej rozpoczęcia (ust. 2d). Nie zawiera natomiast terminu usunięcia uchybień (ust. 2a).

4. Data zawarcia umowy i ochrona pracownika

Zasadą jest, że datą zawarcia umowy o pracę jest data wydania decyzji (art. 34 ust. 2f). Wyjątek z ust. 2g: jeżeli w okresie między dniem rozpoczęcia kontroli a upływem terminu do wniesienia odwołania albo uprawomocnieniem się orzeczenia sądu dojdzie — z inicjatywy pracodawcy — do rozwiązania lub wypowiedzenia umowy cywilnoprawnej, do jej wygaśnięcia albo do zaprzestania faktycznego świadczenia pracy, datą zawarcia umowy o pracę jest data rozpoczęcia kontroli. Rozstanie się ze współpracownikiem w trakcie postępowania nie wyłącza więc skutków decyzji.

W takim przypadku do stron stosuje się wyłącznie przepisy o powszechnej i szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę oraz art. 25¹ Kodeksu pracy (art. 34 ust. 2h), a terminy z art. 264 § 1 i 2 Kodeksu pracy biegną dopiero od dnia, w którym decyzja stała się prawomocna (ust. 2i).

Osobna gwarancja wynika z art. 34 ust. 2l: wydanie decyzji nie może być podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika, w szczególności nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy ani rozwiązanie go bez wypowiedzenia przez pracodawcę.

5. Skutki i wykonalność

Art. 34 ust. 2j: decyzja od dnia jej wydania wywołuje skutki prawne wiążące się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy na gruncie przepisów prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze wskazane w odrębnych przepisach.

Wykonalność jest ustawiona osobno (ust. 2k). Decyzja staje się wykonalna z dniem następującym po dniu, w którym upływa termin do wniesienia odwołania, jeżeli żadna ze stron odwołania nie wniosła — albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności.

Podmiot kontrolowany, do którego skierowano decyzję, ma obowiązek poinformować właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy o jej realizacji — na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej, po uprawomocnieniu decyzji (art. 35 ust. 1).

Droga odwoławcza nie prowadzi do sądu administracyjnego: stronie przysługuje odwołanie od decyzji, a także zażalenie na postanowienie nadające jej rygor natychmiastowej wykonalności, na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 34 ust. 5a ustawy o PIP).

6. Co to znaczy dla Ciebie

Dla podmiotu powierzającego pracę: kluczowy moment to polecenie z art. 11 ust. 2, a nie decyzja. Drugi wniosek jest dokumentacyjny — spisane i możliwe do wykazania warunki współpracy (rodzaj pracy, miejsce, wymiar, wynagrodzenie) chronią przed regułami domyślnymi z art. 34 ust. 2e, które w razie luk dowodowych ustawiają najmniej korzystny wariant.

Dla osoby wykonującej pracę na umowie cywilnoprawnej: wszczęcie postępowania przez okręgowego inspektora pracy przerywa bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych, a samo wydanie decyzji nie może być powodem gorszego traktowania.

Dla cudzoziemca i jego pracodawcy: zmiana podstawy zatrudnienia ze zlecenia lub współpracy B2B na stosunek pracy dotyka także legalności powierzenia pracy — podstawa wykonywania pracy wskazana w zezwoleniu lub oświadczeniu musi odpowiadać stanowi rzeczywistemu. To wątek do przeliczenia osobno dla każdej osoby.