Ochrona tożsamości pracownika podczas kontroli PIP

Ten tekst jest pisany z perspektywy osoby wykonującej pracę — także cudzoziemca, dla którego zgłoszenie nieprawidłowości wiąże się z dodatkowym ryzykiem utraty podstawy pobytu. Zestawiamy trzy warstwy ochrony wynikające z obowiązujących przepisów.

1. Warstwa pierwsza: zakaz ujawniania, że kontrola wynika ze skargi

Zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy o PIP pracownicy wykonujący czynności kontrolne są obowiązani do nieujawniania informacji, że kontrola przeprowadzana jest w następstwie skargi, chyba że zgłaszający skargę wyrazi na to pisemną zgodę.

Ochrona obejmuje sam fakt istnienia skargi. Zgoda musi mieć formę pisemną — nie wystarczy ustne przyzwolenie w rozmowie z inspektorem. W praktyce oznacza to, że pracodawca nie otrzyma od Inspekcji potwierdzenia, kto zgłosił sprawę.

2. Warstwa druga: zakaz niekorzystnego traktowania po decyzji

Od 8 lipca 2026 r. obowiązuje art. 34 ust. 2l ustawy o PIP: wydanie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy nie może być podstawą jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika, zwłaszcza nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia przez pracodawcę.

Naruszenie tego zakazu jest wykroczeniem — nowelizacja dodała art. 281 § 1 pkt 1b Kodeksu pracy. Zagrożenie wynosi od 2000 zł do 60 000 zł grzywny.

3. Warstwa trzecia: ochrona przed zwolnieniem w toku sprawy

Nowy art. 755(6) Kodeksu postępowania cywilnego pozwala sądowi udzielić zabezpieczenia w sprawie o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy albo w sprawie odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy. Zabezpieczenie polega na tym, że umowa w trakcie postępowania może zostać zmieniona, wypowiedziana lub rozwiązana jedynie na zasadach określonych w przepisach prawa pracy dotyczących powszechnej i szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę.

Jeżeli przemawia za tym potrzeba ochrony praw pracownika, a istnienie stosunku pracy zostało uprawdopodobnione, sąd może dodatkowo unormować prawa i obowiązki stron umowy na czas trwania postępowania (art. 755(6) § 2 k.p.c.). Wniosek o udzielenie takiego zabezpieczenia podlega rozpoznaniu bezzwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od dnia wpływu do sądu (art. 755(6) § 6 k.p.c.).

4. Cudzoziemcy — dodatkowy wymiar ryzyka

Dla cudzoziemca utrata zatrudnienia to nie tylko utrata dochodu — bywa równoznaczna z podważeniem podstawy legalnego pobytu opartej na wykonywaniu pracy. To realna przyczyna, dla której nieprawidłowości bywają niezgłaszane.

Nowelizacja odniosła się do zmiany podstawy zatrudnienia wprost. Do art. 33 ust. 2 oraz art. 69 ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom dodano okoliczność, że „polski podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi i cudzoziemiec zawarli umowę o pracę zamiast umowy cywilnoprawnej albo w decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, stwierdzono istnienie stosunku pracy”. Ocena skutków dla konkretnego zezwolenia lub oświadczenia wymaga analizy indywidualnej dokumentacji pobytowej.