Decyzja PIP stwierdzająca istnienie stosunku pracy

To najważniejszy nowy instrument Inspekcji. Decyzja okręgowego inspektora pracy zastępuje wyrok w zakresie ustalenia stosunku pracy i wywołuje skutki na gruncie prawa pracy, podatków i ubezpieczeń społecznych. Omawiamy jej treść, moment powstania skutków i zasady wykonalności.

1. Kto wydaje i kiedy

Podstawą jest art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP. Decyzję wydaje okręgowy inspektor pracy (art. 19 ust. 1 pkt 4), a nie inspektor prowadzący kontrolę. Warunkiem wydania jest niewykonanie polecenia z art. 11 ust. 2 pkt 2 tej ustawy; do postępowania stosuje się art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli zasadę czynnego udziału stron.

Postępowanie wszczyna się na podstawie ustaleń kontroli. Okręgowy inspektor pracy zawiadamia strony o wszczęciu postępowania (art. 33a ust. 1 ustawy o PIP), a stronami są podmioty i osoby, których decyzja może dotyczyć (art. 33a ust. 2). Organ ma wybór: może wydać decyzję albo wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy (art. 33a ust. 3); powództwo służy w szczególności wtedy, gdy konieczne jest ustalenie za okres wcześniejszy niż ten, który może objąć decyzja (art. 33a ust. 6).

2. Co zawiera rozstrzygnięcie

Rozstrzygnięcie decyzji zawiera oznaczenie stron umowy o pracę, rodzaj umowy, datę jej zawarcia, rodzaj pracy, miejsce wykonywania pracy, wymiar czasu pracy oraz wysokość wynagrodzenia za pracę (art. 34 ust. 2b ustawy o PIP). Decyzja zawiera także uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 34 ust. 2c) i — inaczej niż pozostałe decyzje — nie zawiera terminu usunięcia uchybień (art. 34 ust. 2a).

Organ uwzględnia stan faktyczny istniejący w czasie kontroli, od dnia jej rozpoczęcia (art. 34 ust. 2d).

3. Data zawarcia umowy i pułapka rozwiązania współpracy

Zasadą jest, że datą zawarcia umowy o pracę wskazaną w decyzji jest data wydania decyzji (art. 34 ust. 2f ustawy o PIP). Od tej zasady jest jednak wyjątek o dużym znaczeniu praktycznym.

Jeżeli między datą rozpoczęcia kontroli a datą upływu terminu do wniesienia odwołania albo datą uprawomocnienia się orzeczenia sądu dojdzie do rozwiązania umowy cywilnoprawnej z inicjatywy pracodawcy, jej wypowiedzenia przez pracodawcę, jej wygaśnięcia albo do zaprzestania faktycznego świadczenia pracy z inicjatywy pracodawcy — datą zawarcia umowy o pracę jest data rozpoczęcia kontroli (art. 34 ust. 2g). W takim przypadku do stron stosuje się wyłącznie przepisy o powszechnej i szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem oraz art. 25(1) Kodeksu pracy (art. 34 ust. 2h), a terminy z art. 264 § 1 i 2 k.p. biegną od dnia prawomocności decyzji (art. 34 ust. 2i).

4. Skutki, wykonalność i przedawnienie

Decyzja od dnia jej wydania wywołuje skutki prawne wiążące się ze stwierdzeniem istnienia stosunku pracy na gruncie prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze (art. 34 ust. 2j ustawy o PIP). Wykonalna staje się natomiast z dniem następującym po upływie terminu do wniesienia odwołania — jeżeli żadna ze stron go nie wniosła — albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu, albo z dniem nadania rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 34 ust. 2k).

Rygor natychmiastowej wykonalności jest ograniczony: art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się jedynie do osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (art. 33a ust. 5). Wszczęcie postępowania przerywa bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych dotyczących stosunku pracy; po przerwaniu biegnie ono na nowo od uprawomocnienia decyzji albo orzeczenia sądu (art. 33a ust. 8).