Osiem razy mniej wiz pracowniczych: co dane MSWiA znaczą dla cudzoziemca i pracodawcy

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podało, że w pierwszym kwartale 2026 r. Polska wydała 16 tys. wiz pracowniczych — osiem razy mniej niż w tym samym okresie 2022 r. Spadła też liczba zezwoleń na pracę i wiz studenckich, a liczba wykonanych decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wzrosła niemal trzykrotnie. To nie jest zmiana nastawienia urzędników, tylko efekt konkretnych przepisów, które weszły w życie w 2025 i 2026 r. Poniżej: co dokładnie pokazują liczby, jakie regulacje za nimi stoją i co z tego wynika w praktyce dla osoby planującej pracę w Polsce oraz dla firmy, która chce zatrudnić cudzoziemca.

1. Co dokładnie pokazują dane MSWiA

Komunikat resortu z 9 czerwca 2026 r. zestawia pierwszy kwartał 2026 r. z pierwszym kwartałem 2022 r. Zestawienie obejmuje cztery wielkości.

Trend ma ciąg dalszy poza tym komunikatem. Według danych o pierwszym półroczu 2026 r. liczba nowo wydanych zezwoleń na pracę wyniosła ok. 69 tys. wobec ok. 144 tys. w pierwszym półroczu 2025 r. i ok. 173 tys. w pierwszym półroczu 2024 r. Spadek utrzymuje się więc niezależnie od tego, który rok przyjmiemy za punkt odniesienia.

2. Jakie przepisy stoją za tym spadkiem

Zmiana liczb odpowiada trzem konkretnym regulacjom, które weszły w życie w ciągu ostatnich piętnastu miesięcy.

Nowa ustawa o powierzaniu pracy cudzoziemcom

Od 1 czerwca 2025 r. powierzanie pracy cudzoziemcom reguluje ustawa z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2025 poz. 621). Zniesiono test rynku pracy, a wnioski składa się elektronicznie. Ustawa przebudowała też katalog tytułów pobytowych uprawniających do pracy (art. 3 ust. 3) i katalog zwolnień z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę (art. 3 ust. 5).

Wyłącznie elektroniczna droga w sprawach pobytowych

Od 27 kwietnia 2026 r. wnioski o zezwolenie na pobyt czasowy, pobyt stały i pobyt rezydenta długoterminowego UE składa się wyłącznie elektronicznie, przez Moduł Obsługi Spraw (art. 225a ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach). Wnioski papierowe, które wpłynęły po tej dacie, są pozostawiane bez rozpoznania — liczy się data wpływu do organu, a nie data nadania.

Zakaz pracy na zezwoleniu w ruchu bezwizowym dla trzech państw

Od 22 sierpnia 2026 r. obywatele Gruzji, Kolumbii i Wenezueli nie są uprawnieni do wykonywania pracy na podstawie zezwolenia na pracę w czasie pobytu w Polsce w ramach ruchu bezwizowego — rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1072), wydane na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z 20 marca 2025 r. Przepis przejściowy (§ 2) pozwala kontynuować pracę rozpoczętą przed tą datą do upływu bieżącego okresu pobytu w ruchu bezwizowym.

3. Co to znaczy dla cudzoziemca

Praktyczny wniosek z tych danych jest inny, niż sugeruje sam nagłówek o ośmiokrotnym spadku. Droga do legalnej pracy nie została zamknięta — została zawężona do ścieżek dobrze udokumentowanych, w których każdy element wniosku daje się wykazać.

• Wzrosło znaczenie kompletności wniosku. Braki formalne skutkują wezwaniem w terminie nie krótszym niż 7 dni, pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.).
• Sama podstawa pobytu nie wystarcza do oceny, czy praca jest legalna. Tory pobytu i pracy bada się osobno — legalny pobyt sam z siebie nie legalizuje pracy.
• Wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy trzeba złożyć najpóźniej w ostatnim dniu legalnego pobytu (art. 105 ustawy o cudzoziemcach). Złożenie w terminie i bez braków formalnych oznacza legalny pobyt do dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna (art. 108 ust. 1).
• Rosnąca liczba wykonanych decyzji o zobowiązaniu do powrotu oznacza, że przerwa w legalności pobytu ma dziś realne, a nie wyłącznie formalne konsekwencje.

4. Co to znaczy dla pracodawcy

Dla firmy najważniejsza zmiana nie polega na tym, że dokumentów jest mniej, lecz na tym, że ciężar sprawdzenia podstawy pracy spoczywa na podmiocie powierzającym pracę i musi być udokumentowany.

• Przed powierzeniem pracy ustala się w tej kolejności: czy podstawą ma być zezwolenie na pracę, jaka jest podstawa pobytu i czy nie ma zastosowania zwolnienie z obowiązku posiadania zezwolenia.
• Jednolite zezwolenie na pobyt i pracę jest przypisane do konkretnego pracodawcy i warunków pracy (art. 118 ustawy o cudzoziemcach). Zmiana pracodawcy wymaga zmiany zezwolenia (art. 120) albo odrębnego tytułu do pracy.
• Przy studentach studiów stacjonarnych bada się status uczelni, a nie tylko status studenta — przepis epizodyczny pozwalający pominąć ten warunek obowiązywał do 30 czerwca 2026 r. (§ 1 pkt 12 rozporządzenia MRPiPS z 20 listopada 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1620).
• Po stronie składkowej sankcje są dotkliwe: opłata dodatkowa do 100% nieopłaconych składek i pięcioletnie przedawnienie należności (art. 24 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, t.j. Dz.U. 2026 poz. 199) oraz grzywna do 46 000 zł (art. 98 ust. 1 tej ustawy).

5. Ryzyka i terminy, których nie wolno przegapić

Selektywna polityka migracyjna oznacza w praktyce, że koszt błędu proceduralnego przesunął się z opóźnienia na utratę podstawy pobytu lub pracy. Najbliższy termin o szerokim zasięgu dotyczy obywateli Ukrainy: osoby, którym numer PESEL ze statusem UKR nadano na podstawie oświadczenia, bez okazania dokumentu podróży, mają czas do 31 sierpnia 2026 r. na potwierdzenie tożsamości ważnym paszportem w urzędzie gminy. Brak potwierdzenia oznacza zmianę statusu na NUE od 1 września 2026 r. i utratę uprawnień wynikających z ochrony czasowej.

Drugi obszar ryzyka to terminy odwoławcze. Od decyzji wojewody odwołanie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wnosi się w terminie 14 dni, za pośrednictwem organu, który wydał decyzję; skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego — w terminie 30 dni. Przy bezczynności organu drogą pozostaje ponaglenie z art. 37 k.p.a., a następnie skarga na bezczynność.

Trzeci obszar to doręczenia. Przy elektronicznej drodze wnioskowania i korespondencji kierowanej na adres do doręczeń elektronicznych obowiązek zawiadomienia organu o zmianie adresu ma bezpośredni skutek prawny — zaniedbanie powoduje, że doręczenie pod dotychczasowym adresem jest skuteczne (art. 41 § 1 i 2 k.p.a.).