Urzędy · Kontrola PIP

Środki prawne PIP — nakaz, wystąpienie, polecenie i mandat

Data publikacji: 3 września 2026 · Autor: Dariusz Włodarczyk Kancelaria TRC · Czas czytania: ok. 6 min

Cztery różne dokumenty, cztery różne tryby i cztery różne terminy. Pomylenie ich kosztuje utratę drogi odwoławczej. Poniżej rozróżnienie oparte na art. 11, 33, 34 i 36 ustawy o PIP w brzmieniu od 8 lipca 2026 r.

Spis treści
  1. Decyzja (nakaz) inspektora pracy
  2. Wystąpienie
  3. Polecenie — środek zmieniony nowelizacją
  4. Mandat i wniosek o ukaranie
  5. Podstawa prawna i źródła

1. Decyzja (nakaz) inspektora pracy

Decyzje inspektora obejmują m.in. nakazanie usunięcia uchybień, wstrzymanie prac lub działalności, skierowanie do innych prac oraz nakazanie wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę (art. 11 ust. 1 pkt 1–7 ustawy o PIP). Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 1 tej ustawy decyzje te wydaje inspektor pracy.

Decyzje wydaje się na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej; decyzje z art. 11 ust. 1 pkt 1–4 mogą być wydane w formie ustnej lub wpisu do dziennika budowy (art. 34 ust. 1 i 1a). Odwołanie przysługuje do okręgowego inspektora pracy właściwego dla miejsca wykonywania czynności kontrolnych, w terminie 7 dni od doręczenia (art. 34 ust. 5).

2. Wystąpienie

Wystąpienie kieruje się w razie stwierdzenia naruszeń innych niż wymienione w art. 11 ust. 1 pkt 1–7 ustawy o PIP (art. 11 ust. 1 pkt 8). Powinno zawierać wnioski pokontrolne i ich podstawę prawną (art. 36 ust. 1) i jest wydawane na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 36 ust. 1a).

Wystąpienie nie jest decyzją — nie podlega odwołaniu. Rodzi natomiast obowiązek: podmiot kontrolowany lub organ sprawujący nad nim nadzór zawiadamia organ Inspekcji o terminie i sposobie realizacji wniosków pokontrolnych w terminie określonym w wystąpieniu, nie dłuższym niż 30 dni (art. 36 ust. 2).

Dlaczego to rozróżnienie ma znaczenie. Wniesienie „odwołania” od wystąpienia nie wywołuje skutku prawnego, a jednocześnie nie zastępuje zawiadomienia o realizacji wniosków. Efektem bywa uznanie, że wystąpienie pozostało bez odpowiedzi.

3. Polecenie — środek zmieniony nowelizacją

Polecenia występują w dwóch postaciach. Polecenie z art. 11 ust. 1 pkt 8 i art. 11b ustawy o PIP wydaje się w formie ustnej, w celu usunięcia uchybień możliwych do usunięcia w trakcie kontroli (art. 34 ust. 1b i 4).

Zupełnie inną rolę pełni nowe polecenie z art. 11 ust. 2 ustawy o PIP. Organy Inspekcji, po umożliwieniu stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska, mogą wydać polecenie usunięcia naruszeń dotyczących funkcjonowania umowy cywilnoprawnej albo niezawarcia umowy o pracę — gdy w stosunku prawnym dominują cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 k.p. Polecenie to wydaje się na piśmie, a termin jego wykonania określa się tak, żeby ocena wykonania nastąpiła w trakcie trwania kontroli (art. 34 ust. 1c).

To polecenie otwiera drogę do decyzji. Art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP uzależnia wydanie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy od niewykonania polecenia z art. 11 ust. 2 pkt 2. Zignorowanie pisemnego polecenia jest więc krokiem, po którym sprawa przechodzi na poziom decyzji administracyjnej.

4. Mandat i wniosek o ukaranie

Odpowiedzialność wykroczeniowa jest odrębna od środków pokontrolnych. Po nowelizacji, w sprawach, w których oskarżycielem publicznym jest właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy, w postępowaniu mandatowym można nałożyć grzywnę w wysokości do 5000 zł (art. 96 § 1a pkt 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia).

Jeżeli mandat nie zostanie przyjęty albo sprawa przekracza możliwości postępowania mandatowego, organ kieruje wniosek o ukaranie do sądu. Wtedy zastosowanie mają widełki z Kodeksu pracy — po nowelizacji od 2000 zł do 60 000 zł (art. 281 § 1, art. 282 § 1, art. 283 § 1 k.p.) albo od 3000 zł do 90 000 zł (art. 281 § 2, art. 282 § 3 k.p.).

Nie wiesz, czy dostałeś decyzję, wystąpienie czy polecenie?

Zakwalifikujemy dokument, ustalimy właściwy termin i tryb reakcji oraz przygotujemy odwołanie, odpowiedź lub wykonanie polecenia w sposób, który zamyka sprawę na tym etapie.

Umów bezpłatną konsultację

Nota prawna: artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny: sierpień 2026 (ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, Dz.U. z 2024 r. poz. 1712 ze zm., w brzmieniu nadanym ustawą z 11 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 473). Każda sprawa jest inna — przed podjęciem decyzji skonsultuj się z prawnikiem. Administrator danych: Dariusz Włodarczyk Kancelaria TRC.

Podstawa prawna i źródła: Art. 11 ust. 1 pkt 1–8 i ust. 2, art. 11a, art. 11b, art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1, 1a–1c, 4 i 5 oraz art. 36 ust. 1, 1a i 2 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1712 ze zm.); art. 22 § 1 i art. 281–283 Kodeksu pracy; art. 96 § 1a pkt 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Tekst ustawy nowelizującej: Dziennik Ustaw 2026 poz. 473. Omówienie własne Centrum Obsługi Spraw Cudzoziemców.