Zakaz handlu w niedziele jest egzekwowany przez Państwową Inspekcję Pracy, a nowelizacja z 2026 r. podniosła górną granicę mandatu, który inspektor może w takiej sprawie nałożyć. Wyjaśniamy, co dokładnie jest przedmiotem kontroli.
1. Podstawa zakazu i rola PIP
Zakaz wynika z ustawy z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158 ze zm.). Ustawa zakazuje handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w niedziele i święta w placówkach handlowych, przewidując zamknięty katalog wyłączeń.
Kontrolę przestrzegania tych przepisów prowadzi Państwowa Inspekcja Pracy — w zakresie powierzania pracownikowi lub zatrudnionemu wykonywania pracy w handlu lub czynności związanych z handlem.
2. Co sprawdza inspektor
Kontrola idzie zwykle dwutorowo. Pierwszy tor to ustalenie, czy placówka w ogóle mieści się w wyłączeniu — najczęściej spornym elementem jest tzw. przeważająca działalność placówki, której zakres bywał przedmiotem rozbieżnej wykładni.
Drugi tor to ustalenie, kto faktycznie wykonywał pracę. Inspektor sprawdza grafiki, ewidencję czasu pracy (art. 149 § 1 Kodeksu pracy), listy obecności oraz umowy — również cywilnoprawne, bo zakaz dotyczy powierzania pracy pracownikowi lub zatrudnionemu.
- grafiki i ewidencja czasu pracy za sporne niedziele,
- umowy o pracę i umowy cywilnoprawne osób obecnych w placówce,
- dokumentacja potwierdzająca rodzaj przeważającej działalności,
- rozliczenie pracy w niedziele i dni wolne udzielone w zamian (art. 151(11) Kodeksu pracy).
3. Sankcje — dwa reżimy
Ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele i święta przewiduje w art. 10 karę grzywny od 1000 zł do 100 000 zł dla tego, kto wbrew zakazowi powierza wykonywanie pracy w handlu lub czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu.
Równolegle działa reżim kodeksowy. Nierozliczenie pracy w niedzielę, brak dnia wolnego w zamian albo brak dodatku mieszczą się w art. 281 § 1 lub art. 282 § 1 Kodeksu pracy — po nowelizacji zagrożonych grzywną od 2000 zł do 60 000 zł.
4. Nowe ryzyko: kwalifikacja umów w handlu
Od 8 lipca 2026 r. kontrola w placówce handlowej może wyjść poza sam zakaz handlu. Personel pracujący według grafików ustalanych przez placówkę, w wyznaczonych godzinach i pod nadzorem kierownika, ale na umowach zlecenia, wypełnia typowy zestaw cech z art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
Ścieżka jest wtedy taka sama jak w innych branżach: umożliwienie stronom zajęcia stanowiska, pisemne polecenie z art. 11 ust. 2 ustawy o PIP z terminem wykonania przypadającym w trakcie kontroli (art. 34 ust. 1c), a przy jego niewykonaniu — decyzja okręgowego inspektora pracy stwierdzająca istnienie stosunku pracy (art. 11 ust. 1 pkt 7a).
Prowadzisz placówkę handlową i spodziewasz się kontroli?
Sprawdzimy kwalifikację placówki, rozliczenie pracy w niedziele oraz konstrukcję umów personelu pod kątem ryzyka przekwalifikowania na stosunek pracy.
Umów bezpłatną konsultacjęNota prawna: artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny: sierpień 2026 (ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, Dz.U. z 2024 r. poz. 1712 ze zm., w brzmieniu nadanym ustawą z 11 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 473). Każda sprawa jest inna — przed podjęciem decyzji skonsultuj się z prawnikiem. Administrator danych: Dariusz Włodarczyk Kancelaria TRC.
Podstawa prawna i źródła: Art. 11 ust. 1 pkt 7a i ust. 2 oraz art. 34 ust. 1c ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2024 r. poz. 1712 ze zm.); ustawa z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158 ze zm.), w szczególności art. 10; art. 22 § 1, art. 149 § 1, art. 151(11), art. 281 § 1 i art. 282 § 1 Kodeksu pracy; art. 96 § 1a Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Tekst ustawy nowelizującej: Dziennik Ustaw 2026 poz. 473. Omówienie własne Centrum Obsługi Spraw Cudzoziemców.