Jak zakwestionować decyzję PIP i odwołać się do sądu pracy

Nowelizacja stworzyła odrębne postępowanie sądowe dla decyzji Inspekcji o stwierdzeniu stosunku pracy. Ma własny termin, własny sąd i — co najważniejsze — prekluzję dowodową. Poniżej procedura krok po kroku.

1. Trzy różne ścieżki — najpierw rozpoznaj swoją

Od decyzji inspektora pracy z art. 11 ust. 1 pkt 1–7 i art. 11a ustawy o PIP przysługuje odwołanie do okręgowego inspektora pracy właściwego dla miejsca wykonywania czynności kontrolnych, w terminie 7 dni od dnia doręczenia decyzji (art. 34 ust. 5 ustawy o PIP).

Od decyzji okręgowego inspektora pracy stwierdzającej istnienie stosunku pracy (art. 11 ust. 1 pkt 7a) oraz od postanowienia nadającego jej rygor natychmiastowej wykonalności służy odwołanie i zażalenie na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 34 ust. 5a). Od decyzji Głównego Inspektora Pracy w przedmiocie interpretacji indywidualnej odwołanie rozpoznaje sąd okręgowy (art. 14b ust. 8 ustawy o PIP oraz art. 461 § 1(2) k.p.c.).

2. Odwołanie od decyzji o stosunku pracy: termin i sąd

Odwołanie wnosi się na piśmie za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji (art. 477(7)b § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Powinno zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji, zwięzłe przytoczenie zarzutów oraz wniosków, ich uzasadnienie i podpis odwołującego się (§ 2).

Właściwy jest sąd rejonowy — sąd pracy, w którego obszarze właściwości znajduje się miejsce wykonywania pracy ustalone w decyzji (art. 461 § 2(3) k.p.c.). Sąd odrzuca odwołanie wniesione po terminie, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się (art. 477(7)b § 7 k.p.c.).

3. Co dzieje się z odwołaniem

Jeżeli okręgowy inspektor pracy uzna odwołanie w całości za słuszne, może zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję; wtedy odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu (art. 477(7)b § 5 k.p.c.). W przeciwnym razie przekazuje je niezwłocznie do sądu wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy oraz stanowiskiem w sprawie odwołania — nie później niż w terminie miesiąca od jego wniesienia (§ 6).

Sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia. W razie uwzględnienia zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję i orzeka co do istoty sprawy. Jeżeli decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, sąd uchyla ją i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania okręgowemu inspektorowi pracy (art. 477(7)g k.p.c.). Stronami postępowania są strony zaskarżonej decyzji oraz okręgowy inspektor pracy (art. 477(7)c k.p.c.).

4. Rygor natychmiastowej wykonalności i zabezpieczenie

Jeżeli w odwołaniu zawarto wniosek o uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności albo wniesiono zażalenie na postanowienie o jego nadaniu, sąd orzeka postanowieniem, rozpoznając wniosek lub zażalenie bezzwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od dnia wpływu do sądu; termin do wniesienia zażalenia wynosi tydzień (art. 477(7)f § 1 i 3 k.p.c.). Sąd może też z urzędu wstrzymać natychmiastowe wykonanie decyzji w uzasadnionych przypadkach (§ 4).

Odrębnym instrumentem jest zabezpieczenie z art. 755(6) k.p.c.: umowa w trakcie postępowania może zostać zmieniona, wypowiedziana lub rozwiązana jedynie na zasadach określonych w przepisach prawa pracy o powszechnej i szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem. Wniosek podlega rozpoznaniu bezzwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od wpływu do sądu (§ 6). Sąd może odmówić zabezpieczenia, jeśli treść powództwa albo decyzji nie uprawdopodabnia, że umowa jest umową o pracę (§ 5).