Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w 2027 roku a sytuacja cudzoziemca

ZUS ogłosił limit na przyszły rok: od 1 stycznia 2027 r. przedsiębiorca może zadeklarować podstawę składki chorobowej do 25 082,50 zł miesięcznie. Dla cudzoziemca prowadzącego firmę albo pracującego na zleceniu to decyzja z dwóch stron: ile płacić co miesiąc i ile dostać, gdy zachoruje lub urodzi się dziecko. Wyjaśniamy, kto w ogóle może przystąpić do tego ubezpieczenia, ile ono kosztuje i które trzy terminy przesądzają o prawie do zasiłku.

1. Nowy limit na 2027 rok — 25 082,50 zł miesięcznie

Podstawą jest komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 listopada 2026 r. w sprawie kwoty 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, stosowanej przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe osób podlegających mu dobrowolnie (Monitor Polski z 2026 r. poz. 1120, ogłoszony 9 listopada 2026 r.). Komunikat wydano na podstawie art. 20 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1474).

Kwota wynosi 25 082,50 zł i obowiązuje od 1 stycznia do 31 grudnia 2027 r. W 2026 roku limit wynosi 23 550 zł, więc rośnie o 1532,50 zł — około 6,5%.

To nie jest kwota, którą trzeba zadeklarować. To sufit: wyżej podstawy podnieść się nie da, nawet gdyby ktoś chciał zapłacić więcej, żeby mieć wyższy zasiłek. Dół wyznaczają osobne przepisy o najniższej podstawie wymiaru składek dla danego tytułu ubezpieczenia.

2. Kto z cudzoziemców może opłacać chorobowe — i kto nie może

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie jest dostępne dla każdego. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obejmuje ono — na wniosek — osoby, które obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z wymienionych tam tytułów. W praktyce są to przede wszystkim:

• osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą i osoby z nimi współpracujące,
• zleceniobiorcy, którzy z tytułu zlecenia podlegają obowiązkowo emerytalnemu i rentowemu,
• osoby wykonujące pracę nakładczą,
• duchowni.

Tu pojawia się pierwsza bariera, typowa wyłącznie dla cudzoziemców: nie każdy może w Polsce prowadzić jednoosobową działalność gospodarczą. Rozstrzyga art. 4 ustawy z 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1313). Na takich samych zasadach jak obywatele polscy działalność podejmują obywatele państw członkowskich UE, a spośród pozostałych cudzoziemców — m.in. osoby mające zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE oraz zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznościami wskazanymi w art. 127, art. 137a, art. 144, art. 151 ust. 1, art. 159 ust. 1 albo art. 186 ust. 1 pkt 3, 4 i 7 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Są to między innymi Niebieska Karta UE, studia, prowadzenie badań naukowych i połączenie z rodziną. Pozostałe osoby zagraniczne mogą prowadzić działalność wyłącznie w formie spółki komandytowej, komandytowo-akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością albo akcyjnej (art. 4 ust. 3 tej ustawy).

Druga bariera dotyczy zleceniobiorców. Dobrowolne chorobowe przysługuje tylko temu, kto z tytułu zlecenia podlega obowiązkowo emerytalnemu i rentowemu. Student albo uczeń do 26. roku życia wykonujący umowę zlecenia takim ubezpieczeniom nie podlega — a więc nie może przystąpić do chorobowego, nawet gdyby bardzo chciał i był gotów zapłacić składkę. To realny problem w grupie studentów zagranicznych, którzy pracują na zleceniach obok studiów.

3. Ile to kosztuje: od 36,38 zł do 614,52 zł miesięcznie

Składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe wynosi 2,45% zadeklarowanej podstawy wymiaru. Widełki na 2027 rok wyznaczają dwie liczby.

Dolny koniec. Minimalne wynagrodzenie od 1 stycznia 2027 r. wynosi 4950 zł brutto — tak stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z 14 września 2026 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2027 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 1213). Przedsiębiorca korzystający z preferencyjnych składek deklaruje podstawę równą 30% tej kwoty, czyli 1485 zł. Składka chorobowa wynosi wtedy 36,38 zł miesięcznie.

Górny koniec. Przy zadeklarowaniu maksymalnej podstawy 25 082,50 zł składka chorobowa wynosi 614,52 zł miesięcznie.

Między tymi kwotami wybór należy do ubezpieczonego i ma bezpośrednie przełożenie na świadczenie. Zasiłek chorobowy i macierzyński liczy się od podstawy wymiaru składki — kto deklaruje minimum, dostanie zasiłek liczony od minimum. Dla osoby planującej dziecko różnica między 36 zł a 614 zł składki miesięcznie przekłada się na kilkanaście tysięcy złotych różnicy w rocznym zasiłku macierzyńskim.

4. Trzy terminy, które przesądzają o zasiłku: 7 dni, 90 dni, 30 dni

O tym, czy zasiłek w ogóle zostanie wypłacony, decydują najczęściej nie kwoty, tylko daty.

7 dni — od kiedy obejmuje ubezpieczenie. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem następuje od dnia wskazanego we wniosku, ale nie wcześniej niż od dnia, w którym wniosek zgłoszono. Wyjątek dotyczy zgłoszenia złożonego w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń — wtedy data może być wcześniejsza. Kto spóźni się choćby o dzień, zostanie objęty ubezpieczeniem dopiero od dnia zgłoszenia. Wstecz się tego nie naprawi.

90 dni — okres wyczekiwania. Prawo do zasiłku chorobowego osoba ubezpieczona dobrowolnie nabywa dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego (art. 4 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 854). Dla osoby, która właśnie przyjechała do Polski i zakłada firmę, oznacza to trzy miesiące opłacania składki bez żadnej ochrony na wypadek choroby.

30 dni — ile wolno mieć przerwy. Do okresu wyczekiwania zalicza się wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni. Cudzoziemiec, który przechodzi z umowy o pracę na własną działalność i zrobi to płynnie, zachowuje więc dotychczasowy staż. Kto zrobi sobie dwumiesięczną przerwę, liczy 90 dni od nowa.

5. Zaległość 49,50 zł, która potrafi zablokować całe świadczenie

Dwie zasady, które w praktyce mylą się najczęściej, bo jedna z nich zmieniła się kilka lat temu.

Spóźniona składka nie kończy już ubezpieczenia. Do 31 grudnia 2021 r. dobrowolne ubezpieczenie chorobowe osoby prowadzącej działalność ustawało z mocy prawa od pierwszego dnia miesiąca, za który składki nie opłacono w terminie. Przepis, który to przewidywał — art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych — został uchylony ustawą z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Od składki za styczeń 2022 r. spóźnienie samo w sobie nie wyrzuca już z ubezpieczenia. Starsze poradniki i część materiałów krążących w internecie nadal podają poprzedni stan prawny.

Ale zadłużenie blokuje wypłatę. Artykuł 2a ustawy zasiłkowej stanowi, że osobie prowadzącej pozarolniczą działalność i osobie z nią współpracującej zasiłek nie przysługuje, jeżeli w dniu powstania prawa do świadczenia ma zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczające 1% minimalnego wynagrodzenia — i nie przysługuje do czasu spłaty całości zadłużenia. Przy minimalnym wynagrodzeniu 4950 zł próg na 2027 rok wynosi 49,50 zł. Niecałe pięćdziesiąt złotych zaległości wystarczy, żeby ZUS wstrzymał zasiłek chorobowy albo macierzyński.

Co gorsza, czas nie działa na korzyść ubezpieczonego: jeżeli zadłużenie nie zostanie uregulowane w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania prawa do świadczenia, prawo to ulega przedawnieniu (art. 2a ust. 2 ustawy zasiłkowej). Zasiłek za ten okres przepada bezpowrotnie.