Polecenie usunięcia naruszeń — etap, na którym sprawa jeszcze się nie przesądziła

Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473) nie daje inspekcji prawa do natychmiastowego przekwalifikowania umowy cywilnoprawnej na umowę o pracę. Najpierw pojawia się polecenie usunięcia naruszeń z art. 11 ust. 2 ustawy o PIP. To ono rozstrzyga, czy sprawa skończy się na etapie kontroli, czy pójdzie dalej — do decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy. Przepis obowiązuje od 8 lipca 2026 r.

1. Czego dotyczy polecenie

Art. 11 ust. 2 ustawy o PIP: właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy, po umożliwieniu stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska, są uprawnione do wydania polecenia usunięcia naruszeń dotyczących:

1. funkcjonowania umowy cywilnoprawnej, lub
2. niezawarcia umowy o pracę

— w sytuacji, gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

Kryterium jest więc przewaga cech: wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, za wynagrodzeniem. Nazwa umowy nie przesądza — to reguła utrwalona i przez nowelizację niezmieniona.

Wysłuchanie stron przed poleceniem

Przepis wprost wymaga umożliwienia stronom zajęcia stanowiska przed wydaniem polecenia. To realny moment na przedstawienie dowodów: jak wygląda organizacja pracy, kto ustala godziny, jaka jest swoboda wykonawcy, czy występuje ryzyko gospodarcze po jego stronie.

2. Forma i termin

Art. 34 ust. 1c ustawy o PIP: polecenie, o którym mowa w art. 11 ust. 2, wydaje się na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Inspektor pracy, wydając polecenie, określa termin jego wykonania w taki sposób, żeby ocena wykonania — w oparciu o całokształt okoliczności sprawy — nastąpiła w trakcie trwania kontroli.

To odróżnia je od poleceń z art. 11 ust. 1 pkt 8, które są wydawane w formie ustnej (art. 34 ust. 1b). Polecenie dotyczące umowy cywilnoprawnej ma formę pisemną i własny termin.

3. Dlaczego to najważniejszy etap

Art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP uzależnia wydanie decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy od niewykonania polecenia, o którym mowa w ust. 2 pkt 2. Innymi słowy:

• polecenie wykonane — organ nie ma podstawy do wydania decyzji na tej podstawie;
• polecenie niewykonane — okręgowy inspektor pracy może zawiadomić strony o wszczęciu postępowania (art. 33a ust. 1) i wydać decyzję albo wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy (art. 33a ust. 3).

Wykonanie polecenia oznacza zwykle zawarcie umowy o pracę odpowiadającej rzeczywistym warunkom albo usunięcie tych elementów współpracy, które tworzą przewagę cech stosunku pracy.

4. Perspektywa pracodawcy zatrudniającego cudzoziemców

Tu dochodzi wątek, który przy pracownikach polskich nie występuje: czy zmiana zlecenia lub współpracy B2B na umowę o pracę wymaga nowego dokumentu legalizującego pracę. Ustawa z 11 marca 2026 r. rozstrzygnęła to na korzyść podmiotu powierzającego pracę.

Zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt 3 ustawy z 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP zmiana ani wydanie nowego zezwolenia na pracę nie są wymagane, jeżeli polski podmiot powierzający pracę i cudzoziemiec zawarli umowę o pracę zamiast umowy cywilnoprawnej albo jeżeli istnienie stosunku pracy stwierdzono w decyzji z art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP. Analogiczna reguła dotyczy oświadczeń: art. 69 pkt 5 tej ustawy stanowi, że w takim przypadku wpis nowego oświadczenia o powierzeniu pracy do ewidencji nie jest wymagany.

W praktyce oznacza to, że wykonanie polecenia inspektora nie zderza się z ryzykiem zarzutu nielegalnego powierzenia pracy z powodu samej zmiany podstawy zatrudnienia. Pozostałe warunki określone w zezwoleniu lub oświadczeniu trzeba nadal zachować.

5. Co to znaczy dla Ciebie

Dla podmiotu powierzającego pracę: potraktuj wysłuchanie i polecenie poważnie — to jedyny etap, na którym całą sprawę można zamknąć bez decyzji administracyjnej, postępowania sądowego i skutków składkowo-podatkowych. Przygotuj dokumentację rzeczywistych warunków współpracy: zakres zadań, sposób ustalania czasu i miejsca pracy, samodzielność wykonawcy, ryzyko gospodarcze.

Dla osoby wykonującej pracę: polecenie wydawane jest po umożliwieniu zajęcia stanowiska stronom stosunku prawnego — także Tobie. To moment, w którym Twoje oświadczenie o rzeczywistych warunkach pracy ma znaczenie dowodowe.

Dla cudzoziemca i jego pracodawcy: przejście na umowę o pracę w wykonaniu polecenia nie wymaga nowego zezwolenia ani nowego wpisu oświadczenia do ewidencji. Pozostałe obowiązki — w tym zgodność warunków pracy z dokumentem legalizującym — obowiązują dalej.